Elegancka restauracja z gwiazdkami Michelin w Paryżu, stoliki z białymi obrusami

Paryskie restauracje Michelin: Sekrety gwiazdek
4.8 (22)

Czy zastanawiałeś się, dlaczego paryskie restauracje z gwiazdkami Michelin przypominają starożytne świątynie, gdzie rytuał jedzenia staje się niemal sakralnym doświadczeniem? Podobnie jak w starożytnym Rzymie, gdzie uczty były nie tylko okazją do spożycia posiłku, ale też spotkań intelektualnych i artystycznych, tak dziś paryski fine dining łączy kulinarną doskonałość z wyjątkową atmosferą. Gwiazdki Michelin to nie tylko symbol najwyższej jakości, ale i drogowskaz prowadzący do miejsc, gdzie smak, forma i historia splatają się w jedyną w swoim rodzaju opowieść. W tym przewodniku odkryjesz, jak rozszyfrować ten gastronomiczny kod i zanurzyć się w świat, gdzie każdy kęs to podróż przez wieki kulinarnej tradycji.
Czy kiedykolwiek zastanawiałeś się, jak starożytne cywilizacje wpłynęły na współczesną komunikację? Podobnie jak rzymskie drogi, które łączyły odległe zakątki imperium, dzisiejsze technologie tworzą globalną sieć, umożliwiając nam natychmiastowy przepływ informacji. W starożytnym Egipcie hieroglify były kluczem do przekazywania wiedzy, dziś zaś algorytmy SEO pełnią podobną rolę, kierując treści do odpowiednich odbiorców. Jak mówi łacińska sentencja: Tempora mutantur, nos et mutamur in illis – czasy się zmieniają, a my zmieniamy się wraz z nimi. Współczesny podróżnik, przemierzając świat, może dostrzec, jak dawne szlaki handlowe przekształciły się w międzynarodowe korytarze transportowe, a antyczne agory w nowoczesne place miejskie. To fascynujące, jak historia, niczym fundamenty starożytnych budowli, wciąż podtrzymuje naszą teraźniejszość, inspirując jednocześnie do dalszego rozwoju.

Skąd się wzięły gwiazdki Michelin i dlaczego Paryż jest ich stolicą?

Początki przewodnika Michelin – od opon do fine diningu

Historia gwiazdek Michelin, choć dziś kojarzy się z luksusem i fine diningiem, sięga początków XX wieku i ma zaskakująco prozaiczne korzenie. Bracia Michelin, André i Édouard, producenci opon samochodowych, w 1900 roku postanowili zachęcić Francuzów do podróży samochodem, a tym samym zwiększyć sprzedaż swoich produktów. Tak narodził się pierwszy przewodnik Michelin – niepozorna książeczka zawierająca mapy, porady mechaniczne i listę restauracji oraz hoteli. Przewodnik Michelin”, jak mówi łacińska sentencja „Ex nihilo nihil fit” (z niczego nic nie powstaje), stał się fundamentem rewolucji w gastronomii. W latach 20. XX wieku wprowadzono system gwiazdek, który miał wyróżniać najlepsze restauracje. Trzy gwiazdki oznaczają warte podróży specjalnie”, dwie – warte objazdu”, a jedna – warte zatrzymania się”.

Paryż jako pierwsze miasto z rankingiem gastronomicznym od 1900 r.

Paryż, niczym starożytny Rzym, który był kolebką europejskiej kultury, stał się pierwszym miastem, w którym Michelin wprowadził swój ranking. Już w 1900 roku mieszkańcy stolicy Francji mogli sięgnąć po przewodnik, by odkryć najlepsze lokale. To nie przypadek, że Paryż został wybrany – miasto od wieków przyciągało artystów, intelektualistów i smakoszy, będąc centrum kulinarnych innowacji. Michelin, niczym architekt, zbudował w Paryżu system oceny restauracji, który stał się wzorem dla całego świata.

Kulisy inspekcji – anonimowi recenzenci Michelin w Paryżu

Proces przyznawania gwiazdek Michelin to niemalże rytuał przypominający starożytne misteria. Inspektorzy Michelin, anonimowi i niezwykle dyskretni, odwiedzają restauracje incognito, by ocenić jakość potraw, serwis i atmosferę. W Paryżu, gdzie konkurencja jest ogromna, każda gwiazdka to nie tylko wyróżnienie, ale również ogromna odpowiedzialność. Carpe diem” (chwytaj dzień) – mogliby powiedzieć szefowie kuchni, którzy każdego dnia starają się zaskoczyć recenzentów swoją kreatywnością.

Polskie akcenty – pierwsze gwiazdki dla kuchni z Europy Środkowej

Choć Paryż pozostaje stolicą gwiazdek Michelin, warto wspomnieć, że polska kuchnia również znalazła swoje miejsce w tym elitarnym gronie. W ostatnich latach restauracje z Europy Środkowej, w tym z Polski, zaczęły zdobywać uznanie inspektorów Michelin. To dowód na to, że gastronomia, podobnie jak kultura, nie zna granic.

Dlaczego Paryż ma ich najwięcej – statystyki gwiazdek Michelin we Francji

Paryż, niczym starożytny Egipt, który był kolebką cywilizacji, pozostaje niekwestionowanym liderem w rankingu Michelin. W 2023 roku w stolicy Francji znajduje się ponad 100 restauracji z gwiazdkami, w tym 10 z trzema gwiazdkami. To nie tylko efekt bogatej tradycji kulinarnej, ale również nieustannej innowacji. Paryż, jak mówi łacińska sentencja „Tempora mutantur, et nos mutamur in illis” (czasy się zmieniają, a my zmieniamy się wraz z nimi), pozostaje na czele gastronomicznej rewolucji.
Czy kiedykolwiek zastanawiałeś się, jak współczesne metropolie są niczym warstwy archeologiczne, gdzie nowoczesność współistnieje z antycznymi fundamentami? Podobnie jak w starożytnym Rzymie, gdzie Forum Romanum było sercem życia publicznego, dziś nasze miasta pulsują energią wokół centralnych placów i wieżowców. Urbanistyka, choć ewoluuje, wciąż czerpie z dawnych wzorców – od systemów kanalizacji, które Rzymianie opanowali do perfekcji, po planowanie przestrzenne inspirowane grecką agorą. Podróżując śladami starożytnych szlaków handlowych, takich jak Jedwabny Szlak czy drogi rzymskie, dostrzegam, jak ludzka pomysłowość przekracza granice czasu. Tempus fugit, ars longa” – czas ucieka, sztuka jest wieczna – i choć zmieniają się narzędzia, cele pozostają te same: łączyć, inspirować i tworzyć. Współczesne miasta są jak żywe muzea, gdzie każdy kamień opowiada historię, a każda ulica jest rozdziałem w księdze ludzkiej cywilizacji.

Co oznaczają 1, 2 i 3 gwiazdki Michelin w praktyce?

Jak starożytni Rzymianie oceniali gospodę tabliczką z wizerunkiem Merkurego, tak dziś czerwony przewodnik wyznacza standardy gastronomiczne. 1 gwiazdka Michelin to jak odkrycie dobrej taberny przy Via Appia – miejsce, gdzie warto przerwać podróż dla solidnego, dobrze przyrządzonego dania. Współczesnym odpowiednikiem są paryskie bistra serwujące doskonałe confit de canard czy boeuf bourguignon.

2 gwiazdki to już poziom odpowiadający rzymskim patrycjuszowskim ucztom. Restauracje te oferują nie tylko wybitną kuchnię, ale prawdziwą opowieść kulinarną – jak berliński Rutz z jego modernistycznym podejściem do niemieckich smaków. Tu każdy element menu to jak fresk z Pompejów – zachwyca detalami i spójną wizją.

3 gwiazdki Michelin to współczesne odpowiedniki uczt Nerona. O tempora, o mores! – dziś jednak ekstrawagancja przybiera formę perfekcji technicznej. Wizyta w paryskim Arpège Alaina Passarda czy barcelońskim Lasarte to ceremoniał porównywalny z rytuałami w świątyni Westy.

  • Le Clarence (Paryż) – najmłodszy 3-gwiazdkowy nabytek
  • Plénitude (Paryż) – awans z 2 do 3 gwiazdek w 2023
  • Table by Bruno Verjus – fenomenalny debiut z maksymalną oceną

Gwiazdki Michelin mogą zniknąć jak rzymskie legiony z Brytanii – gdy restauracja przestaje spełniać wyśrubowane kryteria. Procedura jest równie bezlitosna jak decyzje starożytnych cezarów – inspektorzy wracają incognito, a wyrok zapada bez apelacji.

Podróżując po współczesnych miastach, często zastanawiam się, jak antyczne cywilizacje wpłynęły na ich dzisiejszy kształt. Czy wiecie, że wiele z nich, jak Rzym czy Aleksandria, były niegdyś centrami handlu, kultury i nauki, niczym dzisiejsze metropolie? Ich ulice, niegdyś wybrukowane kamieniem, dziś pokryte są asfaltem, ale duch tamtych czasów wciąż unosi się w powietrzu. Jak mówi łacińska sentencja: Tempora mutantur, nos et mutamur in illis” – czasy się zmieniają, a my zmieniamy się wraz z nimi.

Spacerując po nowoczesnych dzielnicach, często dostrzegam, jak architekci czerpią inspirację z antycznych wzorców. Kolumny, łuki, symetria – to wszystko jest jak echo przeszłości, które współgra z nowoczesnymi technologiami. Niczym w starożytnym Egipcie, gdzie piramidy były symbolem ludzkiej ambicji i innowacyjności, dziś drapacze chmur sięgają nieba, będąc współczesnymi monumentami ludzkiej pomysłowości.

Podczas swoich podróży zawsze mam przy sobie notatnik i aparat, by uchwycić te momenty, gdy historia spotyka się z teraźniejszością. To fascynujące, jak starożytne szlaki handlowe przekształciły się w dzisiejsze autostrady, a agory w tętniące życiem rynki miejskie. Każdy krok to podróż w czasie, która przypomina nam, że choć zmieniają się narzędzia i technologie, ludzka natura pozostaje niezmienna.

Elegancka restauracja z gwiazdkami Michelin w Paryżu, stoliki z białymi obrusami

Komunikacja: Sztuka dialogu na przestrzeni wieków

Komunikacja to most łączący ludzkie myśli, a jej zasady – choć zmienne w czasie – mają korzenie sięgające starożytności. Tak jak Rzymianie budowali drogi, by łączyć imperium, tak i my dziś tworzymy kanały dialogu, by zbliżać się do siebie. Współczesne media społecznościowe można porównać do starożytnych agor – miejsc, gdzie wymieniano idee, spierano się i budowano wspólnotę. Jednak, podobnie jak w czasach Seneki, kluczem pozostaje umiar. Verba volant, scripta manent” – słowa ulatują, pismo pozostaje. Dlatego warto dbać o jakość przekazu, by nie stał się on tylko efemerycznym echem. W komunikacji, tak jak w architekturze, harmonia i precyzja są fundamentami trwałości.

Jak zarezerwować stolik w restauracji Michelin w Paryżu?

Rezerwacja stolika w restauracji Michelin w Paryżu to nie tylko kwestia wygody, ale i pewnego rodzaju rytuał, przypominający nieco starożytne ceremoniały. Podobnie jak w czasach Imperium Rzymskiego, gdzie miejsce przy stole decydowało o statusie, dziś dostęp do stołu w L’Ambroisie czy innych gwiazdkowych lokalach wymaga planowania i znajomości zasad. Pierwszym krokiem jest wybór odpowiedniego narzędzia – aplikacji takich jak LaFourchette czy Resy, które działają niczym współczesne tabliczki woskowe, zapisując Twoje miejsce w historii gastronomicznej. Oficjalne strony restauracji to również niezawodne źródło informacji, choć wymagają nieco więcej uwagi.

Jeśli marzysz o kolacji w 3-gwiazdkowej restauracji, rezerwację warto zaplanować nawet 3-4 miesiące wcześniej. Dla 1- i 2-gwiazdkowych lokali wystarczy 1-2 miesiące, ale pamiętaj – im szybciej, tym lepiej. Sekretem, który przywodzi na myśl starożytne uczty, jest lunch. Stolik w południe jest często łatwiejszy do zdobycia niż wieczorem, a doświadczenie bywa równie wyjątkowe.

Kluczowym elementem jest również komunikacja. Przygotuj kilka zwrotów w języku francuskim, które pomogą Ci w rezerwacji przez telefon lub e-mail. Aby dowiedzieć się więcej o savoir-vivre przy stole, odwiedź ten poradnik. Pamiętaj, że każdy szczegół ma znaczenie – tak jak w starożytnych ucztach, gdzie etykieta decydowała o sukcesie wieczoru.
Czy kiedykolwiek zastanawiałeś się, jak współczesne metropolie, te gigantyczne molochy betonu i szkła, są niczym współczesne wersje starożytnych miast? Tak jak Rzym był krzyżówką kultur, handlu i władzy, tak i dzisiejsze aglomeracje są żywymi organizmami, które ewoluują, by sprostać wyzwaniom XXI wieku. Współczesne drogi szybkiego ruchu przypominają rzymskie viae, a centra handlowe – targowiska antycznego Egiptu. Nawet w technologiach, które wydają się rewolucyjne, można dostrzec echo dawnych wynalazków – od akweduktów po współczesne systemy wodociągowe. Historia magistra vitae” – jak mawiał Cyceron – a dziś możemy dodać, że jest również mistrzynią urbanistyki i innowacji. Podróżując śladami starożytnych szlaków, odkrywamy, że postęp nie jest zerwaniem z przeszłością, lecz jej naturalnym przedłużeniem. A w notatniku i aparacie kryje się klucz do zrozumienia tej fascynującej ciągłości.

Ile kosztuje kolacja w restauracji Michelin w Paryżu?

Kolacja w restauracji Michelin w Paryżu to nie tylko posiłek, ale prawdziwa podróż przez smaki i historię kulinarną, niczym wędrówka po starożytnym Rzymie, gdzie każda potrawa była sztuką. Ceny są równie zróżnicowane jak kolumny w Partenonie – zaczynają się od około 90 w restauracjach z jedną gwiazdką Michelin, by osiągnąć nawet 500 w tych z trzema gwiazdkami. Jeśli chcesz doświadczyć pełni kulinarnego spektaklu, menu degustacyjne to wybór idealny. Choć kosztuje więcej niż à la carte, oferuje unikalną sekwencję dań, niczym opowieść zbudowana przez mistrza kuchni.

Warto jednak pamiętać, że karta win może znacząco podnieść rachunek. Wybór butelki z regionu Bordeaux czy Burgundii to jak dodanie złotego ornamentu do już perfekcyjnego dzieła. Jeśli chcesz oszczędzić, rozważ formule déjeuner – lunchowe menu od 45, które często oferują podobne doświadczenie w niższej cenie.

Na koniec, pamiętaj o napiwkach. W Paryżu zazwyczaj dolicza się service charge (10-15%), ale dodatkowe kilka euro dla kelnera to gest, który podkreśli Twoje uznanie. Carpe diem – korzystaj z każdej chwili, bo kolacja w takim miejscu to nie tylko posiłek, ale wspomnienie na całe życie.

Szlakami antycznych cywilizacji: jak podróżować z głębokim zrozumieniem

Podróże to nie tylko zmiana miejsca, ale również podróż w czasie. Kiedy kroczysz śladami starożytnych szlaków handlowych, takich jak Via Appia czy Jedwabny Szlak, zaczynasz dostrzegać, jak przeszłość przenika teraźniejszość. To jak spacer przez warstwy historii, gdzie każdy kamień opowiada swoją historię. Współczesna urbanistyka często nakłada się na antyczne fundamenty, tworząc fascynującą mozaikę czasów.

Podobnie jak rzymscy inżynierowie, którzy projektowali akwedukty z myślą o przyszłych pokoleniach, dzisiejsi architekci starają się łączyć funkcjonalność z estetyką. W Egipcie, gdzie piramidy wciąż stoją dumnie na tle nowoczesnych budowli, można zrozumieć, jak ludzka pomysłowość ewoluuje, ale jednocześnie pozostaje wierna swoim korzeniom.

Carpe diem – chwytaj dzień, ale także chwytaj moment, by zanotować swoje spostrzeżenia. Notatnik i aparat to nieodzowni towarzysze takiej podróży. Pozwalają uchwycić nie tylko widoki, ale także emocje i refleksje, które rodzą się w kontakcie z historią. To właśnie w tych chwilach, gdy nowoczesność spotyka antyk, można naprawdę zrozumieć ciągłość ludzkiej natury i jej twórczego ducha.

Szef kuchni prezentujący danie w paryskiej restauracji, fine dining
Czy kiedykolwiek zastanawiałeś się, jak współczesne miasta, pełne szklanych wieżowców i betonowych arterii, są w rzeczywistości spadkobiercami starożytnych metropolii? Podobnie jak Rzym, który wyrastał z błotnistych równin, dzisiejsze aglomeracje rozwijają się na fundamentach przeszłości, budując nowe warstwy historii. Przechadzając się ulicami współczesnych stolic, można dostrzec echo dawnych cywilizacji – w układzie ulic, w architekturze, a nawet w sposobie, w jaki ludzie się porozumiewają. To fascynujące, jak starożytne rozwiązania urbanistyczne, takie jak akwedukty czy fora, znajdują swoje nowoczesne odpowiedniki w systemach wodociągowych czy centrach handlowych. Historia magistra vitae” – jak mawiali Rzymianie – i rzeczywiście, przeszłość wciąż uczy nas, jak kształtować przyszłość. Warto więc podróżować nie tylko w przestrzeni, ale i w czasie, odkrywając te niewidoczne na pierwszy rzut oka połączenia.

Alternatywne fine dining: paryskie bistronomie i Bib Gourmand

Paryż, niczym starożytny Rzym, oferuje kulinarne szlaki, które prowadzą do prawdziwych skarbów. Jednym z nich jest koncept Bib Gourmand, przyznawany przez przewodnik Michelin, który wyróżnia lokale oferujące wyśmienitą kuchnię w przystępnej cenie. To jak odkrycie rzymskiej taberny, gdzie jakość i smak idą w parze z umiarkowanymi wydatkami. W 2024 roku trzy miejsca szczególnie zasługują na uwagę: Septime, Le Chateaubriand oraz Bistrot Paul Bert. Każde z nich to swoisty pomnik kulinarnej sztuki, gdzie tradycja spotyka się z innowacją.

Rozpoznanie lokalu z potencjałem na gwiazdkę Michelin wymaga wprawnego oka. Warto zwrócić uwagę na detale – od jakości składników po sposób podania. To jak studiowanie architektury: im bardziej spójna i przemyślana, tym większe prawdopodobieństwo, że stanie się klasykiem. Jeśli chcesz poznać kuchnię gwiazdkowego szefa, ale bez wydawania fortuny, wybierz się na lunch. To jak podróżowanie śladami starożytnych kupców – odkrywasz te same smaki, ale mniejszym kosztem.

Dla tych, którzy szukają nowoczesnych trendów, warto sprawdzić wegański fine dining w Paryżu, który łączy tradycje z innowacją, niczym współczesna architektura na starożytnych fundamentach.

Dlaczego warto wybrać się na wycieczkę śladami starożytnych szlaków handlowych?

Podróże śladami starożytnych szlaków handlowych to nie tylko sposób na odkrywanie przeszłości, ale także fascynująca lekcja ciągłości ludzkiej pomysłowości. Via Appia czy Jedwabny Szlak to nie tylko drogi, które łączyły miasta, ale także korytarze kultury, idei i technologii. Podobnie jak Rzymianie budowali akwedukty, które przetrwały wieki, współczesne miasta wznoszą infrastrukturę, która będzie świadectwem naszej epoki.

Przemierzając te trasy, można zaobserwować, jak architektura i urbanistyka ewoluowały, dostosowując się do potrzeb społeczeństw. Vita brevis, ars longa” – życie jest krótkie, sztuka trwa wiecznie. Warto więc wybrać się na taką podróż z notatnikiem i aparatem, by uchwycić te momenty, w których przeszłość spotyka się z teraźniejszością. To nie tylko podróż w przestrzeni, ale także w czasie, która może stać się inspiracją do głębszego zrozumienia naszego miejsca w historii.

Jak się ubrać i zachować w restauracji Michelin?

W restauracji Michelin, jak w starożytnym Rzymie podczas uczty, liczy się nie tylko smak, ale i forma. Dress code w takich miejscach to elegancki casual, który dla mężczyzn oznacza koszulę z długim rękawem, spodnie chinos lub garnitur, a dla kobiet – sukienkę lub eleganckie spodnie z bluzką. Choć zakaz dżinsów i trampek nie zawsze jest wyraźnie sformułowany, lepiej postawić na klasykę niż ryzykować faux pas. Pamiętaj, że strój to pierwszy komunikat, jaki wysyłasz otoczeniu – podobnie jak w antycznej Grecji, gdzie ubiór świadczył o statusie.

Jeśli chodzi o spóźnienie, restauracje Michelin są jak rzymskie legiony – cenią punktualność. Tolerancja to zwykle 15 minut, ale lepiej nie testować cierpliwości szefa kuchni. Co do fotografowania dań, warto zachować umiar. Choć współczesna kultura celebruje estetykę jedzenia, pamiętaj, że nie jesteś na Instagramie, lecz w świątyni kulinarnej sztuki. Carpe diem, ale z klasą.
Czy kiedykolwiek zastanawiałeś się, jak współczesne miasta, pełne szklanych wieżowców i nowoczesnej infrastruktury, są wciąż zakorzenione w starożytnych fundamentach? Podobnie jak Rzym, który zbudowany był na warstwach wcześniejszych cywilizacji, dzisiejsze metropolie często kryją w sobie historię sprzed wieków. Spacerując ulicami współczesnego Londynu, można natknąć się na pozostałości rzymskich murów, a w Paryżu – na ślady galijskich osad. To jak podróż w czasie, gdzie każdy kamień, każdy zakątek, opowiada swoją własną historię. Urbanistyka to nie tylko nauka o planowaniu przestrzeni, ale także opowieść o tym, jak ludzkość adaptuje się do zmieniających się warunków, zachowując jednocześnie dziedzictwo przodków. Historia magistra vitae est – historia jest nauczycielką życia, a obserwowanie jej wpływu na współczesność to prawdziwa lekcja pokory i fascynacji.

FAQ – Fine dining po parysku: jak rozszyfrować gwiazdki Michelin?

Czy w restauracji Michelin w Paryżu można zamówić wegetariańskie menu?

Tak, wiele restauracji Michelin w Paryżu oferuje wyrafinowane wegetariańskie menu. Podobnie jak w starożytnym Rzymie, gdzie dieta roślinna była ceniona wśród elit, współcześni szefowie kuchni tworzą dania, które zachwycają smakiem i estetyką. Warto jednak wcześniej sprawdzić, czy dana restauracja ma takie opcje w swojej ofercie.

Ile czasu trwa typowa kolacja degustacyjna w 3-gwiazdkowej restauracji?

Kolacja degustacyjna w 3-gwiazdkowej restauracji to doświadczenie, które może trwać od 3 do 4 godzin. To swoisty rytuał, przypominający starożytne uczty, gdzie każdy kęs miał swoje miejsce i czas. Warto zaplanować wieczór bez pośpiechu, by w pełni cieszyć się każdym daniem.

Czy dzieci są mile widziane w restauracjach Michelin?

Choć restauracje Michelin są nastawione na dorosłych gości, niektóre z nich przyjmują dzieci, zwłaszcza w godzinach lunchowych. Jednak podobnie jak w antycznych świątyniach, gdzie dzieci miały wyznaczone miejsca, warto wcześniej zapytać o politykę restauracji.

Jak zrezygnować z rezerwacji bez kary?

Rezygnacja z rezerwacji powinna nastąpić co najmniej 24 godziny wcześniej, aby uniknąć kary. To zasada, która przypomina starożytne umowy handlowe – im wcześniej poinformujesz, tym lepiej dla obu stron. W przypadku nagłych sytuacji, warto skontaktować się z restauracją osobiście.

Czy istnieje restauracja Michelin z widokiem na Wieżę Eiffla?

Tak, kilka restauracji Michelin w Paryżu oferuje niezapomniane widoki na Wieżę Eiffla. To jakby połączenie współczesnej architektury z klasycznym pięknem, niczym rzymskie forum z widokiem na Kapitol. Warto jednak pamiętać, że takie miejsca wymagają rezerwacji z dużym wyprzedzeniem.

Czy inspektorzy Michelin płacą za posiłki anonimowo?

Podsumowanie

Tak, inspektorzy Michelin zawsze płacą za swoje posiłki i pozostają anonimowi. To zasada, która przypomina starożytnych tajnych wysłanników, którzy oceniali jakość usług w imieniu władców. Ich tożsamość jest ściśle strzeżona, aby zapewnić obiektywną ocenę.

Kliknij i oceń!
[Razem: 22 Średnia: 4.8]

Inni czytali również