Paul Klee w Tunezji: rewolucja koloru

4.5 (6)

Czy jeden wyjazd może na zawsze odmienić bieg artystycznej kariery? Dla Paula Klee odpowiedź brzmi: tak. W 1914 roku, w towarzystwie Augusta Macke, artysta wyruszył do Tunezji – podróż, która miała stać się punktem zwrotnym w jego twórczości. Sidi Bou Said, z jej błękitno-białą architekturą, intensywnym światłem i ornamentyką, stała się dla Klee prawdziwym objawieniem. To tam, niczym starożytni podróżnicy odkrywający nowe lądy, Klee odkrył kolor – i od tej pory jego sztuka nigdy nie była taka sama. Jak pisał: Kolor opanował mnie na zawsze”. W tym artykule przyjrzymy się, jak tunezyjska eskapada wpłynęła na jego artystyczną ewolucję, przekształcając go z grafika w jednego z największych mistrzów koloru XX wieku.

Podróżnicze dziedzictwo starożytnych szlaków

Przemierzając współczesne miasta, często zastanawiam się, jak wiele z nich wyrosło na fundamentach starożytnych cywilizacji. Podobnie jak rzymskie drogi, które łączyły imperium od Brytanii po Bliski Wschód, dzisiejsze autostrady i linie kolejowe są współczesną kontynuacją tych dawnych szlaków handlowych. Via Appia, która niegdyś prowadziła kupców i legionistów, dziś przemieniła się w autostradę A7, łączącą Neapol z Rzymem. To fascynujące, jak ludzka potrzeba łączności pozostaje niezmienna, mimo upływu wieków.

Podróżując śladami starożytnych, warto zwrócić uwagę na architekturę. Współczesne budynki, choć wykonane z betonu i szkła, często czerpią inspirację z klasycznych wzorców. Kolumny, łuki, czy symetria – to elementy, które przetrwały próbę czasu. Ars longa, vita brevis” – sztuka jest długa, życie krótkie – jak mawiali starożytni. Wędrując ulicami współczesnych metropolii, odnajduję te same zasady harmonii i proporcji, które były drogowskazami dla architektów starożytnego Egiptu czy Grecji.

W moich notatnikach często pojawiają się porównania między dawnymi a współczesnymi rozwiązaniami urbanistycznymi. Jak starożytni Rzymianie projektowali akwedukty, tak dziś inżynierowie tworzą systemy zarządzania wodą w megamiastach. To nie tylko technologia, ale także sposób myślenia, który ewoluuje, ale nie traci swojego rdzenia. Podróżując, zawsze mam przy sobie aparat, by uchwycić te momenty, gdy przeszłość spotyka się z teraźniejszością. To jak podróż w czasie, gdzie każdy krok to nowa lekcja z historii ludzkiej pomysłowości.

Sidi Bou Said – błękitna kropla, która odmalowała Klee

5 kwietnia 1914 roku Paul Klee, niemiecki artysta zafascynowany światłem i kolorem, postawił stopę w Sidi Bou Said. W swoim dzienniku zanotował: Kolor jest najsilniejszym moim wrażeniem”. Ta błękitno-biała wioska, zawieszona między niebem a morzem, stała się dla niego czymś więcej niż inspiracją – to była rewolucja w jego postrzeganiu sztuki. Sidi Bou Said zderzyło go z czystą esencją koloru, która na zawsze zmieniła jego artystyczną drogę. Domki pomalowane na intensywny błękit, białe okiennice zdobione arabeskami, wąskie uliczki, które w porannym i popołudniowym świetle zdawały się pulsować żywymi barwami – wszystko to stało się dla Klee’a żywym studium formy i światła. To właśnie tu zaczął dostrzegać, jak kolor może promieniować”, co później stało się fundamentem jego teorii głębi koloru”.

Przed wyprawą do Tunezji, jego prace były pełne czerni i suchej kreski. Po powrocie, jego paleta rozbłysła jaskrawymi pastelami, błękitami i ocher, które stały się jego znakiem rozpoznawczym. W 1920 roku, już jako wykładowca w Bauhausie, Klee pisał o głębi koloru”, odwołując się właśnie do wrażeń z Sidi Bou Said. To miejsce stało się dla niego swoistym Parnasem koloru”, gdzie starożytne wpływy arabskiej architektury spotkały się z nowoczesną ekspresją artystyczną.

Kulisy wyprawy – szlak niemieckich awangardowych artystów

Wyprawa Klee’a do Tunezji nie była przypadkowa. Była częścią szerszego ruchu niemieckich awangardowych artystów, którzy poszukiwali autentycznego światła” poza Europą. Wystawa Der Blaue Reiter” w Monachium otworzyła im oczy na potrzebę wyjścia poza konwencje. Klee, wraz z Augustem Macke i Louisem Moillietem, wyruszył w 14-dniową podróż przez Tunis, Hammamet, Sidi Bou Said i Kairouan. Każdy z nich miał przy sobie paletę i notes, a ich szkice z tej wyprawy stały się fundamentem dla wielu późniejszych dzieł. To była artystyczna pielgrzymka, która zmieniła nie tylko ich sztukę, ale także sposób postrzegania świata.

Sidi Bou Said w sztuce Klee – przykłady obrazów

Wpływ Sidi Bou Said na twórczość Klee’a jest wyraźny w wielu jego pracach. Akwarela In den Häusern von Sidi Bou Said” (1914) to subtelne studium fasady z błękitnymi oknami, które zdają się tchnąć życiem. W obrazie Arabeske” (1917) Klee przenosi geometryczne wzory z balustrad wioski na płótno, tworząc abstrakcyjną kompozycję, która zachwyca swoją precyzją. Z kolei Kleine Fischstadt” (1920) to hołd dla białych kubitów i błękitu morza, które stały się ikoną Sidi Bou Said. Każde z tych dzieł to swoisty powrót do miejsca, które na zawsze odmieniło jego sztukę.

Sidi Bou Said było dla Klee’a nie tylko miejscem, ale symbolem – kroplą błękitu, która odmalowała jego artystyczną duszę. To tu zrozumiał, że kolor nie jest tylko środkiem wyrazu, ale językiem, który może opowiadać historie. I choć od tamtej podróży minęło ponad sto lat, błękit i biel tej wioski wciąż promieniują w jego dziełach, przypominając nam, jak potężna może być siła inspiracji.

Podróżowanie śladami antycznych szlaków

Podróżowanie to nie tylko przemieszczanie się z punktu A do B, ale również odkrywanie ciągłości historii, która jak niewidzialna nić łączy nas z dawnymi cywilizacjami. Podobnie jak starożytni kupcy przemierzający szlaki handlowe, dziś podróżujemy, by zrozumieć, jak ich pomysłowość i determinacja kształtowały współczesny świat. Via est vita” – droga jest życiem – mawiali Rzymianie, i choć ich kamienne trakty zastąpiły asfaltowe autostrady, duch eksploracji pozostaje ten sam.

Spacerując ulicami współczesnych miast, często można dostrzec, jak nowoczesna architektura harmonijnie współistnieje z antycznymi fundamentami. To jakby dwie warstwy czasu nakładały się na siebie, tworząc unikalną mozaikę. W Egipcie, gdzie piramidy stoją obok nowoczesnych wieżowców, czy w Rzymie, gdzie Koloseum sąsiaduje z futurystycznymi budynkami, widać, jak ludzka pomysłowość ewoluuje, ale nigdy nie zapomina o korzeniach.

Podróżując z notatnikiem i aparatem w ręku, można uchwycić te momenty, gdy przeszłość i teraźniejszość spotykają się w jednym kadrze. To nie tylko sposób na dokumentowanie świata, ale także na zrozumienie, jak nasza współczesność jest zbudowana na fundamentach starożytnej mądrości. Carpe diem – chwytaj dzień, ale nie zapominaj, że każdy krok to kontynuacja historii, którą warto poznać.

Światło Tunezji – jak słońce zmieniło paletę Klee

Podróż do Tunezji w 1914 roku stała się dla Paula Klee punktem zwrotnym w jego twórczości. Słońce w Sidi Bou Said, padające pod kątem 50-55°, przeobraziło jego postrzeganie koloru i światła. Jakby niczym starożytny architekt, który odkrywa nowy materiał budowlany, Klee zrozumiał, że światło to nie tylko narzędzie, ale i fundament sztuki. Nie ma tu szarości, jest tylko błękit, ochra i biel” – zapisał w swoim dzienniku. To stwierdzenie stało się kluczem do jego nowej palety.

Pod wpływem intensywnego światła Klee zrezygnował z czerni, która do tej pory była obecna w jego pracach. Zamiast tego zaczął mieszać kolory bezpośrednio na papierze, tworząc warstwy o wyjątkowej przejrzystości i saturacji. Jego obrazy z lat 1915-1922 przypominają mozaiki z antycznego Rzymu, gdzie każdy kamyk miał swoje miejsce, a całość emanowała harmonią.

Światło Tunezji stało się dla Klee inspiracją do eksperymentów z kolorystyką i światłocieniem. Podobnie jak starożytni budowniczowie, którzy wykorzystywali naturalne warunki do tworzenia monumentalnych dzieł, Klee wykorzystał tunezyjskie słońce, by nadać swoim pracom nową głębię. Jego podróżnicze doświadczenia pokazują, że sztuka, tak jak historia, nieustannie ewoluuje, czerpiąc z otaczającego świata. Lux et veritas” – światło i prawda – to dewiza, która w przypadku Klee znalazła swoje idealne odzwierciedlenie.

Podróżowanie śladami starożytnych szlaków

Podróżowanie to nie tylko przemieszczanie się z punktu A do B, ale także wędrówka przez warstwy czasu. Gdy przemierzam szlaki, które niegdyś łączyły starożytne metropolie, czuję się jak współczesny kupiec, który podąża śladami fenickich handlarzy czy rzymskich legionistów. Via Appia, Jedwabny Szlak czy drogi Inków – to nie tylko trasy, ale żywe świadectwa ludzkiej pomysłowości i determinacji.

Urbanistyka i architektura to moje główne punkty zainteresowania. Współczesne miasta, choć często zdominowane przez szklane wieżowce, wciąż noszą piętno dawnych epok. W Rzymie, spacerując po Piazza Navona, można niemal usłyszeć echa starożytnych igrzysk. W Kairze, piramidy stoją jak milczący strażnicy, przypominając o potędze faraonów. Carpe diem – chwytaj dzień, ale także chwytaj historię, która otacza nas na każdym kroku.

Zawsze mam przy sobie notatnik i aparat, by uchwycić te momenty, gdy nowoczesność spotyka się z antykiem. To fascynujące, jak rozwiązania sprzed tysięcy lat znajdują swoje współczesne odpowiedniki. Nie jestem nostalgikiem – postęp uważam za naturalną ewolucję. Ale w tej ewolucji tkwi niezmienna prawda: ludzka natura pozostaje taka sama, a nasze miasta to żywe muzea, w których przeszłość i teraźniejszość współistnieją w harmonii.

Arabeski i geometryczny rytm – ornament jako klucz do abstrakcji

Gdy Paul Klee w 1914 roku odwiedził Tunezję, jego artystyczna wizja została ukształtowana przez spotkanie z arabską ornamentyką. Arabeski, te wijące się jak rzeki linie, oraz geometryczne kompozycje, przypominające starożytne mozaiki z Rzymu czy Bizancjum, stały się dla niego inspiracją do stworzenia nowego języka abstrakcji. Klee dostrzegł w nich coś więcej niż dekorację – zobaczył matematyczny porządek, który przenikał zarówno architekturę, jak i sztukę. Detale mashrabiya, te misternie rzeźbione kratownice okienne, przekształcił w modularne pasy, które stały się podstawą jego kompozycji.

Zasada łamania linii”, którą Klee wypracował podczas swojej tunezyjskiej podroży, stała się później jednym z kluczowych ćwiczeń pedagogicznych w Bauhausie. To właśnie w tych geometrycznych powtórzeniach, w rytmie przypominającym starożytne fryzy czy egipskie reliefy, artysta znalazł sposób na uchwycenie harmonii świata. Przykładem tej fascynacji jest seria Tunisische Gärten” – 12 akwarel, z których każda opiera się na powtarzalnym module 5×7 cm. To jakby współczesne echo antycznych wzorów, gdzie każdy element ma swoje miejsce w większej całości.

Klee, niczym starożytny architekt, budował swoje obrazy na fundamencie matematycznej precyzji, a jednocześnie pozostawiał w nich miejsce dla ludzkiej wyobraźni. Jego prace to most między przeszłością a współczesnością, przypominający, że sztuka zawsze była i będzie dialogiem między porządkiem a chaosem.

Podobnie jak starożytni Rzymianie budowali swoje drogi z myślą o łączności imperium, tak współczesne szlaki komunikacyjne są niczym żyły łączące ze sobą świat. Gdy przemierzam trasy, które niegdyś służyły kupcom wędrującym Jedwabnym Szlakiem, zastanawiam się, jak bardzo nasze dzisiejsze podróże są ich odbiciem. Tam, gdzie niegdyś karawany transportowały jedwab i przyprawy, dziś pędzą pociągi i samoloty, a informacje płyną z prędkością światła.

Urbanistyka współczesnych miast często skrywa w sobie warstwy historii, jak warstwy wykopalisk archeologicznych. W Rzymie nowoczesne budynki stoją na fundamentach antycznych świątyń, a w Kairze współczesne bloki wyrastają obok piramid, które od tysięcy lat strzegą tajemnic faraonów. To fascynujące, jak ludzkość nieustannie buduje na tym, co pozostawili nasi poprzednicy, a jednocześnie wprowadza innowacje, które zmieniają sposób, w jaki żyjemy.

Podróżowanie to nie tylko przemieszczanie się z punktu A do punktu B, ale także kontemplacja tego, jak przeszłość kształtuje teraźniejszość. Jak mawiali starożytni: Via est vita” – droga to życie. I choć środki transportu się zmieniają, cel pozostaje ten sam: odkrywanie, łączenie i rozumienie świata wokół nas.

Kairouan i Sidi Bou Said – dwa bieguny inspiracji

Kairouan, jedno z najświętszych miast islamu, od wieków przyciąga pielgrzymów i artystów swoją mistyczną atmosferą. To tu Paul Klee, szwajcarski malarz, znalazł inspirację w surowej architekturze meczetów i wszechobecnej zieleni, symbolizującej świętość w kulturze islamu. Kairouan to jak rzymskie Forum Romanum – miejsce, gdzie duchowość i sztuka splatają się w harmonijny dialog. Z kolei Sidi Bou Said, malownicza wioska zawieszona nad Morzem Śródziemnym, to zupełnie inny świat. Białe domy z niebieskimi okiennicami, nawiązujące do grecko-rzymskiej tradycji, są jak freski z Pompejów – świeckie, pełne światła i spokoju. Te dwa miasta to jak dwie strony tej samej monety: Kairouan – duchowa, surowa, skupiona na transcendencji; Sidi Bou Said – zmysłowa, otwarta na piękno natury. Klee, niczym starożytny podróżnik, połączył te przeciwieństwa w swoim obrazie Kairouan II” (1914), gdzie błękitne pasy nieba kontrastują z zielonymi polami, tworząc dzieło będące mostem między kulturą islamu a śródziemnomorską tradycją. Jak mawiali Rzymianie: Ex unitate vires” – w jedności siła.

Podróż śladami starożytnych szlaków handlowych

Wyobraź sobie, że kroczysz po tych samych ścieżkach, które niegdyś przemierzali handlarze jedwabiem, przyprawami i złotem. Szlaki handlowe starożytności, takie jak Jedwabny Szlak czy Via Appia, były niczym żyły, którymi płynęła krew cywilizacji. Dziś, choć świat zmienił się nie do poznania, wciąż można odnaleźć ślady tych dawnych dróg. Współczesne autostrady i linie kolejowe często biegną wzdłuż tych samych tras, co ich starożytne odpowiedniki, jakby historia chciała nam przypomnieć o swojej ciągłości. Via est vita” – droga jest życiem – mówili Rzymianie, i trudno nie przyznać im racji, gdy obserwujemy, jak przeszłość i teraźniejszość splatają się w jedną opowieść.

Podróżując śladami starożytnych szlaków, warto zwrócić uwagę na architekturę i urbanistykę. Miasta, które niegdyś tętniły życiem na skrzyżowaniach tych dróg, dziś często zachowują swoje historyczne centra, otoczone nowoczesną zabudową. To jakby warstwy czasu, które można odczytać niczym strony księgi. Współczesne metropolie, takie jak Istambuł czy Damaszek, są żywymi świadkami tego, jak przeszłość kształtuje teraźniejszość. Każdy kamień, każdy bruk opowiada historię, która czeka, by ją odkryć.

Podróżując z notatnikiem i aparatem, można uchwycić te momenty, gdy starożytność spotyka się z nowoczesnością. To nie tylko zbieranie wspomnień, ale także kontemplacja tego, jak ludzka pomysłowość ewoluowała przez wieki. Historia nie jest martwa – ona żyje w naszych krokach, w naszych spojrzeniach, w naszych odkryciach. Carpe diem” – chwytaj dzień – i pozwól, by ta podróż stała się Twoim osobistym dialogiem z przeszłością.

Dziedzictwo – jak Sidi Bou Said przetrwało w twórczości do końca życia

Paul Klee, choć oddalony geograficznie od Tunezji, nigdy nie opuścił jej duchowo. Nawet w ostatnich latach życia, gdy zmagał się z chorobą, jego twórczość pozostawała głęboko naznaczona wspomnieniami z Sidi Bou Said. W 1939 roku powstało dzieło Blauer Schleier”, w którym błękit nie jest jedynie kolorem – to esencja, emocja, niemal mistyczne doświadczenie. Jak starożytni Egipcjanie wierzyli w wieczność barw, tak Klee uczynił błękit symbolem trwałości swojej inspiracji.

Jego szkice z 1940 roku zdradzają nie tylko wpływy tunezyjskie, ale wręcz ich ewolucję. Białe domy na tle nieba, które widział podczas swojej podróży w 1914 roku, przekształciły się w abstrakcyjne formy, przypominające architektoniczne szkice starożytnych miast. Krytycy sztuki dostrzegają w tych pracach powracający błękit Sidi Bou Said” – osobisty znak artysty, który jak rzymskie mozaiki, przetrwał w jego dziełach do końca. Klee nie kopiował przeszłości, lecz przetwarzał ją, tworząc nową jakość – tak jak współczesna urbanistyka nakłada się na antyczne fundamenty.

Jak starożytne szlaki handlowe kształtują współczesne podróże?

Wędrując po współczesnych miastach, często zapominamy, że ich ulice i place są niczym warstwy archeologiczne, odsłaniające historię ludzkiej pomysłowości. Podobnie jak starożytni kupcy przemierzający Szlak Jedwabny czy Drogę Bursztynową, współcześni podróżnicy odkrywają, jak dawne trasy handlowe wpłynęły na rozwój cywilizacji. W Rzymie czy Aleksandrii, gdzie antyczne agory przeplatają się z nowoczesnymi centrami handlowymi, widać, jak handel od wieków jest siłą napędową urbanistyki. Via est vita” – droga jest życiem – mawiali starożytni. Dziś, przemierzając te same szlaki, możemy zrozumieć, jak przeszłość kształtuje teraźniejszość, a każdy krok to podróż przez wieki.

Przewodnik – jak dziś odtworzyć trasę Klee w Sidi Bou Said

Sidi Bou Said, malownicza wioska zawieszona nad błękitem Zatoki Tunetańskiej, to miejsce, gdzie czas zdaje się płynąć wolniej, a architektura i natura tworzą harmonię godną starożytnych ogrodów Babilonu. W 1914 roku Paul Klee, zafascynowany światłem i kolorem, zatrzymał się tu, by uchwycić tę magię na swoich akwarelach. Dziś, wędrując jego śladami, możemy doświadczyć podobnej inspiracji, pod warunkiem że wybierzemy odpowiedni moment. Kwiecień, maj i wrzesień to miesiące, gdy światło jest najbliższe temu, które zachwyciło Klee – miękkie, złociste, idealne do artystycznych eksploracji.

Rozpocznij swój spacer od Café des Nattes, gdzie Klee siadał w cieniu drzewa, by szkicować i obserwować życie toczące się wokół. To miejsce, gdzie historia i teraźniejszość splatają się w jednym kadrze. Następnie udaj się w stronę Rue Habib Thameur, gdzie oryginalne błękitne okiennice, niczym starożytne mozaiki, zdobią białe fasady domów. Każdy z tych detali to małe dzieło sztuki, które Klee z pasją przenosił na papier.

Kulminacją trasy jest plac przy małym muzeum, skąd rozciąga się panorama zatoki – ulubiony motyw malarza. Tu warto zatrzymać się na dłużej, wyciągnąć notes z grubym papierem (takim, jakiego używał Klee) i pędzel 2 mm, by spróbować uchwycić tę scenerię.

Zakwateruj się w jednym z tradycyjnych domów z tarasami, gdzie błękitne fasady są na wyciągnięcie pędzla. Pamiętaj jednak o savoir-vivre – Sidi Bou Said to nie tylko turystyczna atrakcja, ale też dom dla wielu mieszkańców. Fotografuj dyskretnie i szanuj ich prywatność.

Jeśli chcesz zgłębić tunezyjską kolorystykę, odwiedź też medynę w Hammamet, gdzie paleta barw z południowego wybrzeża oferuje zupełnie inne doświadczenie. Tunezyjska medyna w Hammamet to doskonałe uzupełnienie artystycznej podróży.

Sidi Bou Said to nie tylko miejsce, ale stan ducha – historia, sztuka i natura splatają się tu w jednym, niepowtarzalnym obrazie.

Podróżując śladami starożytnych szlaków

Podróżowanie to nie tylko przemieszczanie się z punktu A do B, to wędrówka przez warstwy czasu. Jak rzymski kupiec przemierzający via Appia, dziś możemy podążać śladami starożytnych szlaków handlowych, odkrywając, jak przeszłość kształtuje teraźniejszość. Współczesne autostrady często biegną tam, gdzie niegdyś wiodły rzymskie drogi, a średniowieczne rynki tętnią życiem w miejscach, gdzie niegdyś kwitł handel między Egiptem a Mezopotamią. Urbanistyka to nic innego jak współczesna wersja antycznej agory – miejsca spotkań, wymiany idei i towarów.

Spacerując ulicami współczesnych miast, warto zwrócić uwagę na to, jak architektura przeplata się z historią. Gotyckie katedry wyrastają na ruinach rzymskich świątyń, a nowoczesne wieżowce są niczym współczesne piramidy, sięgające ku niebu. Można odnieść wrażenie, że ludzka potrzeba tworzenia monumentalnych struktur pozostaje niezmienna od tysięcy lat. Tempus fugit, ars longa” – czas ucieka, sztuka pozostaje. To właśnie w podróży, z notatnikiem w dłoni, możemy uchwycić tę ciągłość, obserwując, jak przeszłość i teraźniejszość tworzą harmonijną całość.

Podróżując, warto pamiętać, że każdy kamień, każdy zakątek miasta ma swoją historię. A my, niczym starożytni kronikarze, możemy ją odkrywać i opowiadać na nowo. Bo przecież podróżowanie to nie tylko odkrywanie świata, ale i siebie – w kontekście tego, co było, jest i będzie.

FAQ – Paul Klee w Tunezji: jak Sidi Bou Said wpłynęło na jego sztukę

Czy Paul Klee odwiedził Sidi Bou Said tylko raz?

Paul Klee odwiedził Sidi Bou Said tylko raz, podczas swojej podróży do Tunezji w 1914 roku. Choć pobyt był stosunkowo krótki, wywarł ogromny wpływ na jego twórczość, zmieniając jego postrzeganie koloru i światła. Kolor posiadł mnie na zawsze” – pisał później, podkreślając, jak ważna była dla niego ta wizyta.

Który obraz Klee najbardziej przypomina błękit Sidi Bou Said?

Jednym z najbardziej ikonicznych dzieł inspirowanych Sidi Bou Said jest Widok na białą i niebieską architekturę”. Obraz ten oddaje charakterystyczną kolorystykę miasteczka, gdzie biel domów kontrastuje z intensywnym błękitem nieba i morza. Klee uchwycił esencję miejsca, które stało się dla niego symbolem harmonii między naturą i architekturą.

Czy można kupić replikę Klee inspirowaną Tunezją w Sidi Bou Said?

Tak, w Sidi Bou Said można znaleźć repliki i reprodukcje dzieł Paula Klee, szczególnie tych inspirowanych Tunezją. Wiele lokalnych galerii oferuje prace, które nawiązują do jego stylu, choć warto pamiętać, że oryginały znajdują się głównie w muzeach Europy i Ameryki.

Jak długo Klee przebywał w Tunezji i ile szkiców przywiózł?

Paul Klee spędził w Tunezji około dwóch tygodni w kwietniu 1914 roku. W tym czasie stworzył ponad 30 akwarel i niezliczoną ilość szkiców, które stały się podstawą dla jego późniejszych prac. Jego notatniki z tego okresu są pełne szczegółowych obserwacji światła, koloru i architektury.

Czy istnieje muzeum Klee w Tunezji?

Obecnie w Tunezji nie ma dedykowanego muzeum Paula Klee, ale jego wpływ na tamtejszą sztukę jest wciąż żywy. W Sidi Bou Said można odwiedzić miejsca, które inspirowały artystę, a lokalne galerie często organizują wystawy poświęcone jego twórczości.

Czy światło w Sidi Bou Said rzeczywiście różni się od europejskiego?

Podsumowanie

Tak, światło w Sidi Bou Said ma wyjątkową jakość, którą Paul Klee opisywał jako przeźroczyste i intensywne”. W przeciwieństwie do bardziej stonowanego światła w Europie, tunezyjskie słońce nadaje krajobrazom niemal magiczną jasność, co znalazło odzwierciedlenie w jaskrawych kolorach jego prac.