Abu Simbel: Jak przeniesiono świątynię?

4.8 (11)

Czy można wyobrazić sobie bardziej monumentalne wyzwanie niż przeniesienie całej świątyni, jakby była jedynie meblem w salonie? W latach 60. XX wieku świat stanął przed takim właśnie dylematem, gdy wody Nilu zaczęły zagrażać Abu Simbel – perle starożytnego Egiptu. Operacja ratunkowa przypominała prace Heraklesa: świątynie Ramzesa II, wykute w skale, zostały pocięte na bloki i przeniesione wyżej, niczym współczesna wersja starożytnych technik budowlanych. Dziś, spacerując między kolosami, które wydają się niemal niezmienne, możemy podziwiać nie tylko geniusz starożytnych architektów, ale i determinację współczesnych inżynierów, którzy udowodnili, że nawet największe monumenty można ocalić przed zatopieniem w otchłani czasu. Tempus fugit, sed ars aeterna est – czas ucieka, ale sztuka jest wieczna.

Współczesne miasta na antycznych fundamentach

Spacerując ulicami współczesnych metropolii, łatwo dostrzec, jak współczesność harmonijnie splata się z antyczną przeszłością. Podobnie jak starożytny Rzym budowany był na siedmiu wzgórzach, tak dzisiejsze miasta rozwijają się wokół dawnych centrów władzy i kultury. Urbanistyka to nie tylko sztuka projektowania przestrzeni, ale również kontynuacja tysięcy lat ludzkiej pomysłowości.

Przykłady? Weźmy choćby Londyn, gdzie rzymskie mury wciąż wyznaczają granice City, czy Istanbul, gdzie Hagia Sophia stanowi pomost między Bizancjum a współczesnością. Ars longa, vita brevis” – sztuka jest wieczna, życie krótkie. Te słowa Seneki nabierają nowego znaczenia, gdy obserwujemy, jak antyczne budowle inspirują współczesnych architektów.

Podróżując śladami starożytnych szlaków handlowych, odkrywamy, że globalizacja nie jest wynalazkiem naszych czasów. Już w czasach Imperium Rzymskiego towary z Chin docierały do Europy, a idee krążyły wraz z karawanami. Dziś, zamiast jedwabnego szlaku, mamy internet, ale zasada pozostaje ta sama – wymiana kulturowa i ekonomiczna napędza rozwój cywilizacji.

Obserwując te ciągłości, nie sposób nie zachwycić się ludzką zdolnością do adaptacji i innowacji. Jak mówił Marcus Aurelius: To, co jest dobre dla pszczoły, jest dobre dla ula”. Współczesne miasta, choć pełne nowoczesnych technologii, wciąż czerpią z mądrości przodków, tworząc przestrzeń, która służy zarówno jednostce, jak i społeczności.

Dlatego warto zwolnić podczas podróży, przyjrzeć się detalom architektonicznym, poczuć puls historii bijący pod asfaltem współczesnych ulic. Bo w końcu, jak mawiali starożytni: Via est vita” – droga jest życiem.

Dlaczego Abu Simbel znalazło się w niebezpieczeństwie?

Geneza projektu tamy: od marzenia o kontroli Nilu do konieczności ratowania dziedzictwa

Budowa tamy Asuańskiej, monumentalnego projektu, który miał zmienić bieg historii Egiptu, była marzeniem wielu pokoleń. Już starożytni Egipcjanie próbowali okiełznać Nil, ale dopiero XX wiek przyniósł technologiczne możliwości realizacji tego przedsięwzięcia. Tama miała zapewnić kontrolę nad wylewami rzeki, zwiększyć areał uprawny i dostarczyć energię elektryczną. Jednak jak często bywa w przypadku wielkich projektów, postęp szedł w parze z nieoczekiwanymi konsekwencjami. W tym przypadku zagrożenie zatopienia Abu Simbel stało się symbolem konfliktu między rozwojem a ochroną dziedzictwa.

Mapa zagrożenia: jak 500 km² wody miało pochłonąć świątynie

Projekt tamy zakładał utworzenie ogromnego zbiornika wodnego – jeziora Naser, które miało pokryć obszar ponad 500 km². To właśnie ta woda miała pochłonąć Abu Simbel, jedno z najwspanialszych osiągnięć architektury starożytnego Egiptu. Świątynie Ramzesa II, wykute w skale, były nie tylko dziełem sztuki, ale także świadectwem potęgi faraona. Ich zatopienie oznaczałoby utratę bezcennego fragmentu historii, który przetrwał tysiąclecia tylko po to, by zniknąć pod falami XX-wiecznego projektu.

Alarm UNESCO: pierwsze apele i kampania medialna lat 60.

Na szczęście świat nie pozostał obojętny. UNESCO już na początku lat 60. rozpoczęło kampanię na rzecz ratowania Abu Simbel. Była to jedna z pierwszych międzynarodowych akcji tego rodzaju, która zwróciła uwagę na problem zagrożenia zatopienia Abu Simbel. Media na całym świecie zaczęły donosić o losie świątyń, a społeczność międzynarodowa mobilizowała się, by znaleźć rozwiązanie. To właśnie wtedy narodziła się idea przeniesienia całego kompleksu w bezpieczne miejsce, co wymagało nie tylko ogromnych środków finansowych, ale także precyzyjnej inżynierii.

Konsekwencje dla Nubii: przesiedlenia ludności i zagrożone zabytki

Budowa tamy Asuańskiej miała jednak jeszcze jeden wymiar – ludzki. Mieszkańcy Nubii, regionu, który miał zostać zalany, zostali zmuszeni do opuszczenia swoich domów. Tysiące ludzi straciło swoje ziemie, a wraz z nimi zniknęły również inne zabytki kultury nubijskiej. Choć Abu Simbel stało się symbolem tej tragedii, warto pamiętać, że był to tylko jeden z wielu elementów większej układanki. Przesiedlenia i utrata dziedzictwa były ceną, jaką przyszło zapłacić za postęp, który miał przynieść korzyści całemu narodowi.

Podróżowanie śladami starożytnych cywilizacji

Podróżowanie to nie tylko przemieszczanie się z punktu A do B, to także odkrywanie ciągłości historii, która kształtuje naszą teraźniejszość. Wyobraź sobie spacer po Via Appia, gdzie każdy kamień opowiada historię starożytnego Rzymu, lub wędrówkę po alejach Karnaku, gdzie kolumny niczym milczący strażnicy strzegą tajemnic faraonów. To właśnie na takich szlakach, gdzie przeszłość spotyka się z teraźniejszością, można poczuć prawdziwy duch dawnych cywilizacji.

Planując trasy, warto kierować się śladami starożytnych szlaków handlowych i kulturowych. To nie tylko sposób na odkrywanie zapomnianych dróg, ale także na zrozumienie, jak ludzka pomysłowość i potrzeba wymiany kształtowały rozwój społeczeństw. Czy to wędrując Jedwabnym Szlakiem, czy przemierzając ścieżki starożytnych kupców fenickich, każda podróż staje się lekcją historii i architektury.

Urbanistyka i architektura to kolejne aspekty, które warto obserwować. Współczesne miasta często powstają na fundamentach antycznych metropolii. Wystarczy spojrzeć na Rzym, gdzie nowoczesne budowle harmonijnie współistnieją z ruinami z czasów Juliusza Cezara. Roma aeterna” – miasto wieczne, które nieustannie ewoluuje, pozostając wierne swoim korzeniom.

Podróżowanie z notatnikiem i aparatem to nie tylko sposób na utrwalenie wspomnień, ale także na głębsze zrozumienie otaczającego nas świata. Każda fotografia, każda notatka to kolejny krok w odkrywaniu ciągłości historii, która jak rzeka płynie przez wieki, kształtując naszą rzeczywistość.

Plan ratunkowy – jak dzielono górę i świątynie

W latach 60. XX wieku świat stanął przed wyzwaniem, które można porównać do budowy piramid w starożytnym Egipcie. Projekt ratowania Abu Simbel był przedsięwzięciem na miarę epoki, gdzie nowoczesna technologia spotkała się z precyzją antycznych rzemieślników. Jak współczesny Rzym przenosiłby Koloseum, tak inżynierowie zmierzyli się z przeniesieniem monumentalnych świątyń Ramzesa II i Nefertari, aby ocalić je przed zalaniem wodami Nilu.

Dokumentacja 3D w roku 1964: pomiary fotogrametryczne i rysunki rzeźb

Zanim rozpoczęto rozbiórkę, świątynie zostały dokładnie zmapowane. Techniki fotogrametryczne, będące odpowiednikiem dzisiejszego skanowania 3D, pozwoliły na stworzenie szczegółowych planów każdego elementu. Rysunki rzeźb, kolumn i reliefów przypominały prace starożytnych architektów, którzy na papirusach planowali budowę świątyń. Ta dokumentacja była kluczowa, aby później odtworzyć każdy detal w nowym miejscu.

Piłarki do granitu: gigantyczne maszyny tnące fasady na 1 050 bloków

Rozbiórka i przeniesienie świątyń wymagały precyzji godnej egipskich kamieniarzy. Fasady zostały pocięte na 1 050 bloków, każdy o wadze od 20 do 30 ton. Gigantyczne piłarki do granitu, niczym współczesne odpowiedniki starożytnych pił diamentowych, pracowały z chirurgiczną dokładnością. Każde cięcie było zaplanowane tak, aby minimalizować straty i zachować integralność struktury. Metoda cięcia bloków była połączenia siły i finezji, przypominającej pracę rzeźbiarzy z okresu faraonów.

Numery katalogowe każdego fragmentu: system GPS wczesnej epoki

Każdy blok otrzymał unikalny numer katalogowy, tworząc system przypominający współczesny GPS. Ten precyzyjny inwentarz pozwalał na odtworzenie świątyń w nowym miejscu z dokładnością do milimetra. Można to porównać do starożytnych systemów numeracji kamieni, które umożliwiały budowę piramid bez użycia współczesnych technologii.

Nowe wzgórze sztuczne: budowa kopca 65 m nad poziomem jeziora

Nowe miejsce dla świątyń zostało przygotowane z rozmachem godnym starożytnych budowniczych. Wzniesiono sztuczny kopiec o wysokości 65 metrów, który miał chronić zabytki przed wodami jeziora Nassera. Ten monumentalny projekt przypominał budowę piramid, gdzie każdy kamień miał swoje miejsce, a całość była dziełem nie tylko techniki, ale i sztuki.

Projekt ratowania Abu Simbel to przykład, jak współczesna technologia może nawiązać dialog z przeszłością, zachowując dziedzictwo dla przyszłych pokoleń.

Podróżowanie śladami starożytnych szlaków

Podróżowanie to nie tylko przemieszczanie się z punktu A do B, ale prawdziwa podróż w czasie. Wyobraź sobie, jak kroczysz śladami starożytnych kupców, którzy przemierzali szlaki handlowe, łączące odległe cywilizacje. Dzisiejsze autostrady i linie kolejowe często pokrywają się z tymi starożytnymi trasami, jak gdyby współczesność odnalazła swoje korzenie w przeszłości. Via Appia, która kiedyś była główną arterią Rzymu, dziś może być porównana do współczesnych autostrad, pełnych ruchu i życia.

Urbanistyka i architektura to kolejne obszary, gdzie przeszłość spotyka się z teraźniejszością. Miasta takie jak Rzym czy Kair są żywymi muzeami, gdzie antyczne fundamenty współistnieją z nowoczesnymi budowlami. Jak mawiali starożytni Rzymianie: „Ex Africa semper aliquid novi” – z Afryki zawsze coś nowego. Ta sentencja doskonale oddaje ducha odkrywania, który towarzyszy każdemu podróżnikowi.

Podczas swoich wypraw zawsze mam przy sobie notatnik i aparat, aby uchwycić te momenty, gdy historia i współczesność tworzą harmonijną całość. To nie tylko dokumentowanie, ale również kontemplacja, jak ludzka pomysłowość ewoluuje przez wieki. Postęp to nie zerwanie z przeszłością, ale jej naturalna kontynuacja, jak gdyby każda epoka dodawała nową warstwę do wiecznego fresku ludzkości.

Harmonogram akcji – kalendarz wyścigu z czasem

Kampania czasu Abu Simbel, która rozegrała się w latach 1964-1968, była jednym z najbardziej ambitnych przedsięwzięć inżynieryjnych i archeologicznych XX wieku. Jak w starożytnym Egipcie, gdzie każdy kamień miał swoje miejsce w boskim planie, tak i tutaj każdy etap był starannie zaplanowany, by ocalić dziedzictwo przed zalaniem wodami Nilu.

Pierwsze badania terenowe rozpoczęły się w marcu 1964 roku. To był moment, gdy eksperci niczym współcześni architekci Aleksandrii musieli zmierzyć się z monumentalnym zadaniem. We wrześniu 1965 roku rozpoczęły się cięcia w skale, przypominające precyzję starożytnych kamieniarzy. Każdy fragment świątyni był oznaczony niczym kawałki gigantycznej układanki.

W czerwcu 1966 roku nastąpiło przełomowe wydarzenie – przeniesienie pierwszych bloków. To był moment, gdy starożytna technologia spotkała się z nowoczesnymi maszynami. Wreszcie, we wrześniu 1968 roku, świątynia została otwarta w nowym miejscu, niczym feniks odradzający się z popiołów. UNESCO, niczym współczesny Senat Rzymu, nadzorowało cały proces, by zapewnić, że dziedzictwo ludzkości zostanie zachowane dla przyszłych pokoleń.

Jak mawiali Rzymianie: Tempus fugit” – czas ucieka, ale dzięki tej kampanii, Abu Simbel trwa nadal, będąc świadectwem ludzkiej pomysłowości i determinacji.

Podróżując śladami starożytnych szlaków

Każda podróż to jak przekraczanie progu czasu, gdzie współczesność spotyka się z antycznymi korzeniami. Wyobraź sobie spacer po Via Appia w Rzymie, gdzie dziś asfalt pokrywa kamienie, po których stąpali legioniści. Albo przechadzkę po Alei Sfinksów w Luksorze, gdzie nowoczesne oświetlenie podkreśla majestat starożytnych posągów. Tak jak Rzymianie budowali swoje drogi, by łączyć imperium, tak dziś globalna sieć transportowa przypomina współczesną wersję ich inżynieryjnego geniuszu.

Podróżując śladami starożytnych szlaków handlowych, można dostrzec, jak wymiana towarów i idei kształtowała cywilizacje. Czy to Jedwabny Szlak, czy szlaki bursztynowe – każdy z nich pozostawił trwały ślad w architekturze i kulturze. Per aspera ad astra” – przez trudy do gwiazd – ta sentencja doskonale oddaje ducha tych podróży, gdzie każdy krok to odkrywanie kolejnych warstw historii.

Urbanistyka starożytnych miast, jak Pompeje czy Aleksandria, wciąż inspiruje współczesnych architektów. Ich rozwiązania – od systemów kanalizacji po planowanie przestrzenne – są dowodem na to, że potrzeba jest matką wynalazku. Dziś, obserwując nowoczesne metropolie, można dostrzec, jak antyczne idee ewoluują, dostosowując się do współczesnych wymagań.

Podróżując z notatnikiem i aparatem, można uchwycić te momenty, gdzie historia i współczesność splatają się w harmonijną całość. To nie tylko odkrywanie przeszłości, ale także kontemplacja nad tym, jak nasze dzisiejsze decyzje wpłyną na przyszłe pokolenia.

Finanse operacji – kto zapłacił za cud?

Budżet 36 mln USD: rekordowa zbiórka na ratowanie zabytku

Operacja ratowania Abu Simbel była przedsięwzięciem na miarę starożytnych budowniczych, lecz finansowo przypominała bardziej współczesną krucjatę. Koszt ratowania Abu Simbel sięgnął astronomicznej kwoty 36 milionów dolarów, co w latach 60. XX wieku było sumą niewyobrażalną. UNESCO, niczym współczesny Herostrat, podjęło się koordynacji tej misji, apelując do międzynarodowej społeczności o wsparcie. Efekt? Rekordowa zbiórka, która stała się symbolem globalnej solidarności w ochronie dziedzictwa kulturowego.

Składka krajów arabskich i europejskich – mapa darczyńców

Mapa darczyńców przypominała starożytne szlaki handlowe, gdzie bogactwo płynęło z różnych stron świata. Kraje arabskie, takie jak Egipt, Arabia Saudyjska czy Kuwejt, wniosły znaczące środki, podkreślając swoje dziedzictwo kulturowe. Europa, niczym starożytny Rzym, również nie pozostała obojętna. Francja, Włochy, Niemcy i Wielka Brytania dołożyły swoją cegiełkę, tworząc międzynarodowy front finansowy. Fundusze UNESCO stały się mostem między Wschodem a Zachodem, łącząc różne kultury w jednym celu.

Egipt: udział własny i praca 3 000 robotników

Egipt, niczym faraonowie z dawnych czasów, nie pozostał bierny. Kraj wniosł znaczący udział własny, zarówno finansowo, jak i poprzez pracę 3 000 robotników. To oni, niczym starożytni budowniczowie, dzień po dniu pracowali nad przeniesieniem świątyń na wyższy poziom. Ich wysiłek był współczesnym odpowiednikiem budowy piramid – monumentalnym przedsięwzięciem, które wymagało nie tylko siły, ale i precyzji. Labor omnia vincit” – praca wszystko zwycięża – ta starożytna sentencja znalazła swoje odzwierciedlenie w tym współczesnym cudzie inżynierii.

Podróżowanie śladami starożytnych szlaków handlowych

Współczesne podróże często kojarzą się z szybkim przemieszczaniem między punktami na mapie, jednak prawdziwa esencja odkrywania tkwi w zwolnieniu tempa i kontemplacji. Jak rzymskie drogi łączyły odległe prowincje Imperium, tak dziś możemy podążać śladami starożytnych szlaków handlowych, odkrywając ciągłość historii i kultury. Via Appia, która niegdyś była arterią życia gospodarczego i społecznego, dziś może stać się inspiracją dla współczesnych podróżników.

Planując trasę, warto zwrócić uwagę na architekturę i urbanistykę, które często są żywym świadectwem przeszłości. Miasta jak Aleksandria czy Rzym to prawdziwe palimpsesty, gdzie nowoczesność nakłada się na antyczne fundamenty. Spacerując ulicami tych metropolii, można niemal poczuć echo kroków kupców i żeglarzy sprzed wieków. Carpe diem – chwytaj dzień, ale również chwytaj każdą okazję, by zanotować lub sfotografować te niepowtarzalne momenty.

Podróżowanie w ten sposób to nie tylko fizyczne przemieszczanie się, ale również intelektualna przygoda. Jak mawiali starożytni: Non scholae, sed vitae discimus – uczymy się nie dla szkoły, ale dla życia. Każdy krok na tych historycznych szlakach to lekcja o ludzkiej pomysłowości i adaptacji. Postęp jest naturalną ewolucją, a współczesne rozwiązania często mają swoje korzenie w dawnych czasach. Warto być uważnym obserwatorem, by dostrzec te subtelne, ale znaczące powiązania.

Dziedzictwo – jak dziś wygląda Abu Simbel po 55 latach

Abu Simbel, monumentalna świątynia wykuta w skale przez Ramzesa II, od ponad pół wieku wciąż zachwyca swoją majestatyczną obecnością. Jednak jej obecne położenie różni się od pierwotnego – w latach 60. XX wieku, w ramach projektu UNESCO, świątynia została przeniesiona wyżej, aby uchronić ją przed zalaniem przez wody Nilu. To jedno z największych osiągnięć inżynierii XX wieku, które przypomina, jak ludzka pomysłowość może ocalić dziedzictwo przodków. Dziś zwiedzanie Abu Simbel to nie tylko podróż w czasie, ale też świadectwo ciągłości ludzkiej kultury.

Coś się zmieniło? Różnice w orientacji względem słońca

Przeniesienie świątyni miało swoje konsekwencje. Oryginalnie Abu Simbel było zorientowane tak, aby promienie słońca dwa razy w roku – w rocznicę urodzin i koronacji Ramzesa II – oświetlały wnętrze sanktuarium, docierając aż do posągów bogów. Dziś, ze względu na nowe położenie, efekt ten występuje o jeden dzień później. To subtelna różnica, ale dla tych, którzy śledzą starożytne rytuały, ma ona symboliczne znaczenie. Jak mówi łacińska sentencja: Tempora mutantur, nos et mutamur in illis – czasy się zmieniają, a my zmieniamy się wraz z nimi.

Przewodnik audio i ścieżka edukacyjna w 12 językach

Dziś zwiedzanie Abu Simbel stało się jeszcze bardziej dostępne dzięki nowoczesnym rozwiązaniom. Przewodnik audio dostępny w 12 językach prowadzi turystów przez historię tego miejsca, tłumacząc jego znaczenie i symbolikę. Dodatkowo, ścieżka edukacyjna pozwala zrozumieć, jak starożytni Egipcjanie wykorzystywali astronomię, architekturę i inżynierię, aby stworzyć coś, co przetrwało tysiąclecia. To połączenie starożytnej mądrości z współczesną technologią przypomina, że postęp nie musi oznaczać zerwania z przeszłością.

Jeśli zainspirowała Cię historia Abu Simbel, warto również odwiedzić inne starożytne skarby Egiptu. Polecamy Gizę, gdzie piramidy stoją jako milczący świadkowie ludzkiej ambicji i geniuszu.

Architektura jako język cywilizacji

Podróżując śladami starożytnych szlaków handlowych, nie sposób nie zauważyć, jak architektura stała się uniwersalnym językiem cywilizacji. Podobnie jak Rzymianie budowali swoje drogi, które przetrwały wieki, współczesne miasta układają się wokół arterii komunikacyjnych, będących ich współczesnym odpowiednikiem. Koloseum i współczesne stadiony sportowe, choć dzieli je przepaść technologiczna, służą tej samej funkcji – gromadzeniu tłumów w imię rozrywki i społecznej integracji.

Obserwując miejską tkankę, można dostrzec, jak antyczne rozwiązania urbanistyczne znajdują swoje odbicie w nowoczesnych metropoliach. Forum Romanum, będące centrum życia społecznego i politycznego, ma swoje współczesne odpowiedniki w postaci placów miejskich i centrów handlowych. Jak mawiali Rzymianie: „Exempla trahunt” – przykłady pociągają. I rzeczywiście, dawne wzorce wciąż inspirują architektów i urbanistów.

Nie jest to jednak ślepe naśladowanie, lecz naturalna ewolucja ludzkiej pomysłowości. Tak jak Egipcjanie doskonalili sztukę budowy piramid, tak współcześni inżynierowie przekraczają kolejne granice możliwości, tworząc konstrukcje, które zdają się wyprzedzać swoją epokę. Podróżując z notatnikiem i aparatem, warto kontemplować tę ciągłość historii, widząc w niej nie tylko przeszłość, ale i przyszłość ludzkiej kreatywności.

FAQ – ratowanie Abu Simbel przed wiecznym zatopieniem

Ile czasu trwało przeniesienie świątyni Abu Simbel?

Projekt przeniesienia świątyni Abu Simbel, który można porównać do współczesnego exegi monumentum”, trwał blisko cztery lata – od 1964 do 1968 roku. To monumentalne przedsięwzięcie wymagało precyzji godnej starożytnych budowniczych, którzy pierwotnie wznieśli ten cud architektury. Jak mówi łacińska sentencja: Ars longa, vita brevis” – sztuka jest długa, życie krótkie, ale w tym przypadku ludzka determinacja pokonała czas.

Czy wszystkie rzeźby zostały uratowane?

Tak, wszystkie rzeźby i reliefy zostały uratowane z niemal chirurgiczną precyzją. Każdy element został starannie rozebrany na ponad 1000 bloków, niczym puzzle gigantycznych rozmiarów. To przedsięwzięcie przypominało nieco rekonstrukcję starożytnych egipskich technik, ale z wykorzystaniem współczesnej technologii. Jak mówi stare przysłowie: Per aspera ad astra” – przez trudy do gwiazd.

Czy można zobaczyć oryginalne bloki w muzeum?

Niektóre z oryginalnych bloków można zobaczyć w muzeum w Kairze, gdzie stanowią świadectwo zarówno starożytnej sztuki, jak i współczesnego heroizmu inżynierii. To swoiste memento” dla przyszłych pokoleń, pokazujące, jak ważna jest ochrona dziedzictwa kulturowego.

Jak daleko przesunięto świątynie?

Świątynie zostały przesunięte o około 65 metrów w górę i 200 metrów w głąb lądu, co można porównać do przeniesienia kolosa na barkach współczesnych Atlasów. To przedsięwzięcie było jak współczesna wersja starożytnych migracji – tym razem jednak nie ludzi, lecz kamieni.

Czy operacja Abu Simbel inspiruje inne ratunkowe projekty UNESCO?

Podsumowanie

Absolutnie tak. Sukces operacji Abu Simbel stał się kamieniem milowym dla innych projektów ratunkowych UNESCO, takich jak przeniesienie świątyń w Nubii czy ochrona Wenecji przed podnoszącym się poziomem morza. To dowód na to, że historia nie tylko uczy, ale także inspiruje do działań na rzecz przyszłości. Jak mówi łacińska sentencja: Historia magistra vitae” – historia jest nauczycielką życia.